احساس اسید معده در گلو معمولاً زمانی ایجاد میشود که مقداری از محتویات معده برخلاف مسیر طبیعی، از معده وارد مری شده و تا قسمت بالای مری، حلق یا دهان بالا بیاید. فرد ممکن است این حالت را بهصورت مزه ترش یا تلخ، سوزش گلو، برگشت مایع، افزایش ناگهانی بزاق یا اصطلاحاً «ترش کردن» توصیف کند.
ترش کردن یکی از نشانههای رایج رفلاکس معده است، اما با خود بیماری رفلاکس یکسان نیست. رفلاکس نام فرایند برگشت محتویات معده به مری است؛ درحالیکه ترش کردن احساس یا علامتی است که معمولاً وقتی محتویات برگشتی به قسمت بالاتر مری یا دهان میرسند، تجربه میشود. هر فردی ممکن است گاهی پس از یک وعده سنگین ترش کند، اما تکرار مداوم این اتفاق، بیدارشدن شبانه، آسیب گلو یا همراهی آن با مشکل بلع میتواند نیازمند بررسی پزشکی باشد.
نکته مهم دیگر این است که مایع بالاآمده همیشه «اسید خالص» نیست. این محتویات ممکن است ترکیبی از اسید، غذای نیمههضمشده، مایعات معده، آنزیمهای گوارشی و گاز باشند. به همین دلیل، بعضی افراد مزه ترش، برخی مزه تلخ و برخی فقط احساس مایع یا غذا در گلو دارند.
ترش کردن چیست؟
ترش کردن اصطلاحی عمومی برای احساس برگشت مایع ترش، تلخ یا اسیدی از معده به سمت مری، گلو یا دهان است. معادل نزدیک پزشکی آن برگشت محتویات معده یا Acid Regurgitation است.
کالج گوارش آمریکا، برگشت محتویات را احساس بالاآمدن مایع یا غذا در قفسه سینه میداند که در صورت رسیدن به دهان ممکن است مزهای ترش یا تلخ ایجاد کند.
فرد هنگام ترش کردن ممکن است یکی یا چند مورد زیر را احساس کند:
- مزه ترش یا اسیدی در دهان
- مزه تلخ در انتهای زبان
- بالاآمدن مایع تا پشت گلو
- برگشت مقدار کمی غذا
- سوزش گلو یا پشت جناغ
- افزایش ناگهانی بزاق
- احساس نیاز به بلعیدن مکرر
- بوی نامطبوع دهان
- سرفه یا صافکردن گلو پس از برگشت مایع
برگشت محتویات ممکن است بدون سوزش سر دل اتفاق بیفتد. بعضی افراد فقط ترش کردن یا مزه بد دهان دارند و احساس سوزش مشخصی در قفسه سینه تجربه نمیکنند.
تفاوت ترش کردن و رفلاکس معده
ترش کردن و رفلاکس ارتباط نزدیکی دارند، اما مترادف کامل یکدیگر نیستند.
| اصطلاح | معنی |
|---|---|
| رفلاکس معده به مری | حرکت برگشتی محتویات معده به داخل مری |
| ترش کردن | احساس مزه ترش یا بالاآمدن مایع به گلو و دهان |
| برگشت محتویات | رسیدن مایع یا غذا به قسمت بالای مری، گلو یا دهان |
| سوزش سر دل | احساس سوزش در پشت استخوان جناغ |
| بیماری رفلاکس یا GERD | رفلاکسی که باعث مشکلات آزاردهنده یا عوارض شده است |
ممکن است رفلاکس فقط تا قسمت پایین مری برسد و فرد هیچ مزه ترشی در دهان احساس نکند. در این حالت رفلاکس اتفاق افتاده، اما ترش کردن ایجاد نشده است.
در مقابل، ترش کردن معمولاً نشان میدهد محتویات برگشتی تا قسمت بالای مری، گلو یا دهان رسیدهاند. بااینحال، یک نوبت ترش کردن بعد از غذای سنگین برای تشخیص بیماری مزمن GERD کافی نیست. GERD زمانی مطرح میشود که برگشت محتویات باعث مشکلات آزاردهنده، تکرارشونده یا عوارض شود.
تفاوت ترش کردن و سوزش سر دل
سوزش سر دل و ترش کردن دو علامت متفاوتاند که ممکن است همزمان یا جداگانه رخ دهند.
سوزش سر دل
سوزش سر دل احساس گرما یا سوزش پشت استخوان جناغ است که ممکن است از بالای شکم به سمت گردن حرکت کند.
ترش کردن
ترش کردن بیشتر به احساس بالاآمدن مایع، غذا یا مزه ترش و تلخ در گلو یا دهان گفته میشود.
ممکن است فردی سوزش پشت جناغ داشته باشد، اما چیزی وارد دهانش نشود. فرد دیگری ممکن است بدون سوزش، ناگهان مایع ترش یا تلخی را در گلو و دهان احساس کند. کالج گوارش آمریکا سوزش و برگشت محتویات را دو نشانه اصلی اما مستقل GERD معرفی میکند.
چرا اسید معده وارد گلو و دهان میشود؟
بین مری و معده ناحیهای عضلانی به نام اسفنکتر تحتانی مری قرار دارد. این قسمت هنگام بلع شل میشود تا غذا وارد معده شود و سپس دوباره فشار خود را افزایش میدهد تا از برگشت محتویات جلوگیری کند.
گاهی این ناحیه در زمانی غیر از بلع بهطور موقت شل میشود یا سد میان معده و مری نمیتواند در برابر فشار داخل معده مقاومت کند. در این شرایط، گاز، مایع یا غذای داخل معده وارد مری میشود. اگر مواد برگشتی فقط مقدار کمی بالا بیایند، ممکن است فرد سوزش داشته باشد؛ اما اگر تا حلق یا دهان برسند، مزه ترش یا تلخ ایجاد میکنند.
ورود محتویات معده به دهان بیشتر در موقعیتهایی دیده میشود که فشار داخل معده افزایش یافته یا اثر جاذبه کمتر شده است، مانند:
- پس از یک وعده غذایی حجیم
- بعد از خوردن غذای بسیار چرب
- هنگام درازکشیدن پس از غذا
- در طول خواب
- هنگام خمشدن
- پس از پوشیدن لباس یا کمربند بسیار تنگ
- در زمان افزایش فشار شکمی
- در بعضی افراد دارای فتق هیاتال
- هنگام آروغزدن همراه با بالا آمدن مایع
این عوامل در همه افراد اثر یکسان ندارند و وجود آنها بهتنهایی بیماری رفلاکس را ثابت نمیکند.
چرا گاهی اسید فقط تا گلو میآید و گاهی وارد دهان میشود؟
شدت هر رویداد رفلاکس یکسان نیست. مقدار، حجم و ارتفاع بالاآمدن محتویات میتواند از یک نوبت تا نوبت دیگر متفاوت باشد.
عواملی مانند حجم معده، وضعیت بدن، قدرت پاکسازی مری و میزان بازشدن اسفنکترها مشخص میکنند مواد تا چه ارتفاعی بالا بیایند. گاهی محتویات فقط وارد بخش پایینی مری میشوند و فرد سوزش پشت جناغ احساس میکند. گاهی مواد تا قسمت بالای مری و گلو میرسند و احساس سوزش یا وجود مایع ایجاد میکنند. در بعضی موارد نیز محتویات از اسفنکتر بالایی مری عبور کرده و وارد حلق یا دهان میشوند.
رسیدن محتویات به گلو ممکن است بدون رسیدن واضح غذا یا مایع به دهان رخ دهد. در چنین حالتی فرد بیشتر سوزش گلو، سرفه، صافکردن گلو یا گرفتگی صدا را تجربه میکند. مشکلات گلو اختصاصی رفلاکس نیستند و بیماریهای حلق، بینی، ریه و حنجره نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
آیا مایعی که وارد دهان میشود همیشه اسید است؟
خیر. اصطلاح «اسید معده در دهان» از نظر عمومی قابلفهم است، اما مایع برگشتی معمولاً مخلوطی از چند ماده است:
- اسید معده
- آب و ترشحات معده
- غذای نیمههضمشده
- آنزیم پپسین
- گاز
- بزاق بلعیدهشده
- گاهی محتویات واردشده از دوازدهه به معده
میزان اسیدیبودن این مایع نیز همیشه یکسان نیست. رفلاکس میتواند اسیدی، ضعیفاً اسیدی یا غیر اسیدی باشد. به همین دلیل، نداشتن مزه ترش لزوماً به معنای نبودن رفلاکس نیست و وجود مزه تلخ نیز بهتنهایی ثابت نمیکند که صفرا وارد دهان شده است. راهنماهای تخصصی GERD را بر اساس برگشت «محتویات معده» تعریف میکنند، نه صرفاً بازگشت اسید خالص.
مزه ترش با مزه تلخ چه تفاوتی دارد؟
مزه ترش بیشتر با اسیدیبودن محتویات برگشتی ارتباط دارد. مزه تلخ نیز ممکن است براثر اسید، غذای نیمههضمشده، داروها، خشکی دهان یا مواد دیگر ایجاد شود.
بعضی افراد مزه برگشتی را چنین توصیف میکنند:
- ترش
- تلخ
- شور
- فلزی
- تند و سوزاننده
- شبیه غذای خوردهشده
اگر مایع برگشتی ترش یا تلخ باشد، احتمال رفلاکس مطرح میشود. اگر غذای تقریباً هضمنشده بهصورت مکرر و بدون مزه اسیدی، کمی بعد از غذا به دهان برگردد، اختلالاتی مانند نشخوار یا مشکلات حرکتی مری نیز باید در نظر گرفته شوند.
تفاوت ترش کردن با استفراغ
ترش کردن یا برگشت محتویات معمولاً یک فرایند نسبتاً آرام و بدون فشار است. مایع یا مقدار کمی غذا بدون انقباض شدید شکم و بدون عقزدن وارد گلو یا دهان میشود.
در استفراغ معمولاً موارد زیر وجود دارند:
- تهوع قابلتوجه
- عقزدن
- انقباض عضلات شکم
- خروج پرفشار محتویات
- حجم بیشتر مواد خارجشده
بنابراین بالا آمدن آرام مقدار کمی مایع ترش با استفراغ واقعی یکسان نیست. استفراغ مکرر یا پرفشار را نباید فقط به رفلاکس نسبت داد.
تفاوت ترش کردن با نشخوار
سندرم نشخوار حالتی است که در آن غذای خوردهشده معمولاً هنگام غذاخوردن یا مدت کوتاهی پس از آن، بدون تهوع و عقزدن به دهان برمیگردد. فرد ممکن است غذا را دوباره بجود، ببلعد یا بیرون بریزد.
در نشخوار، غذای برگشتی معمولاً در ابتدا مزه غذای تازهخوردهشده را دارد و ممکن است ترش نباشد. در رفلاکس، محتویات بیشتر مزه ترش یا تلخ دارند و ممکن است در زمانهای مختلف، از جمله هنگام درازکشیدن، بالا بیایند. برگشت مکرر غذای تقریباً سالم پس از هر وعده نیازمند بررسی است و نباید بهصورت خودکار رفلاکس فرض شود.
آبافتادن دهان هنگام ترش کردن چیست؟
بعضی افراد همزمان با بالاآمدن اسید، ناگهان احساس میکنند دهانشان پر از آب یا بزاق شده است. این حالت Water Brash یا ترشح زیاد بزاق همراه با رفلاکس نامیده میشود.
در این وضعیت، تماس اسید یا مواد برگشتی با مری میتواند تولید بزاق را افزایش دهد. بزاق بهعنوان یکی از مکانیسمهای دفاعی بدن، به رقیقکردن و پاکسازی اسید کمک میکند. ترکیب بزاق زیاد با مقدار کمی مایع برگشتی ممکن است مزهای ترش یا ناخوشایند در دهان ایجاد کند.
آبافتادن دهان با استفراغ تفاوت دارد. در Water Brash، معمولاً حجم اصلی مایع از بزاق تشکیل شده و عقزدن یا انقباض شدید شکم وجود ندارد.
چرا بعد از آروغ اسید وارد دهان میشود؟
آروغ راه طبیعی خروج هوای بلعیدهشده از معده است. برای خارجشدن هوا، اسفنکتر تحتانی مری برای مدت کوتاهی شل میشود. اگر همراه هوا مقداری مایع یا غذای داخل معده نیز بالا بیاید، فرد ممکن است پس از آروغ مزه ترش یا تلخ احساس کند.
این حالت بیشتر ممکن است پس از موارد زیر دیده شود:
- نوشیدنی گازدار
- سریع غذاخوردن
- بلع زیاد هوا
- معده بسیار پُر
- غذای چرب و حجیم
- خمشدن یا درازکشیدن بعد از غذا
آروغ ساده فقط خروج هواست، اما ترش کردن پس از آروغ نشان میدهد مقدار کمی محتویات معده نیز همراه هوا وارد مری یا دهان شده است.
چرا اسید معده شبها وارد گلو میشود؟
هنگام خواب، نیروی جاذبه کمتر به پایینماندن محتویات معده کمک میکند. میزان بلع و ترشح بزاق نیز در خواب کاهش مییابد و پاکسازی موادی که وارد مری شدهاند ممکن است طولانیتر شود.
رفلاکس شبانه ممکن است باعث موارد زیر شود:
- بیدارشدن با مزه ترش یا تلخ
- احساس مایع در گلو
- سرفه ناگهانی
- احساس خفگی
- سوزش گلو
- گرفتگی صدای صبحگاهی
- بوی بد دهان هنگام بیدارشدن
- افزایش بزاق یا نیاز به تفکردن
خوردن شام یا میانوعده نزدیک خواب میتواند احتمال بروز مشکلات شبانه را افزایش دهد. NIDDK توصیه میکند افراد دارای رفلاکس شبانه حداقل سه ساعت میان پایان غذا و درازکشیدن فاصله ایجاد کنند.
احساس خفگی یا تنگی نفس شبانه همیشه از رفلاکس نیست و ممکن است با آپنه خواب، بیماری قلبی یا مشکلات تنفسی نیز ارتباط داشته باشد.
چرا صبحها مزه اسید در دهان احساس میشود؟
مزه ترش یا تلخ صبحگاهی ممکن است نتیجه رفلاکس شبانه باشد؛ بهویژه اگر فرد نزدیک زمان خواب غذا خورده یا هنگام خواب صاف دراز کشیده باشد.
علتهای دیگری نیز میتوانند مزه بد صبحگاهی ایجاد کنند:
- خشکی دهان
- تنفس دهانی
- بیماری لثه و دندان
- جرم زبان
- بعضی داروها
- ترشحات پشت حلق
- سیگار
- عفونتهای دهان یا سینوسها
به همین دلیل، مزه بد صبحگاهی بهتنهایی برای تشخیص رفلاکس کافی نیست. اگر این مشکل با سوزش، برگشت مایع، سرفه شبانه یا گرفتگی صدای صبحگاهی همراه باشد، احتمال ارتباط با رفلاکس بیشتر میشود.
اسید معده در گلو چه احساسی ایجاد میکند؟
تماس محتویات معده با گلو ممکن است با احساسات زیر همراه باشد:
- سوزش یا گرمی در گلو
- مزه ترش و تلخ
- خشکی یا تحریک گلو
- احساس مخاط زیاد
- صافکردن مکرر گلو
- گرفتگی صدا
- سرفه خشک
- احساس وجود توده در گلو
- سوزش زبان یا دهان
- نیاز مکرر به بلعیدن
این علائم ممکن است با رفلاکس حلقی–حنجرهای مرتبط باشند، اما اختصاصی نیستند. آلرژی، سینوزیت، عفونت، مصرف دخانیات، خشکی هوا و استفاده نامناسب از صدا نیز میتوانند نشانههای مشابه ایجاد کنند.
آیا اسید معده میتواند به تارهای صوتی آسیب بزند؟
تماس مکرر محتویات برگشتی با حنجره ممکن است موجب تحریک بافت و مشکلاتی مانند گرفتگی صدا، سرفه و نیاز به صافکردن گلو شود. بااینحال، صرف وجود گرفتگی صدا یا قرمزی حنجره ثابت نمیکند که علت آن رفلاکس است.
راهنمای کالج گوارش آمریکا تأکید میکند که مشکلات خارج مری مانند سرفه، گرفتگی صدا و احساس توده در گلو علل مختلفی دارند و باید پیش از نسبتدادن آنها به رفلاکس، علتهای دیگر نیز بررسی شوند.
آیا اسید معده در دهان به دندانها آسیب میزند؟
تماس مکرر دندانها با اسید معده میتواند سطح مینای دندان را نرم و بهتدریج فرسوده کند. انجمن دندانپزشکی آمریکا GERD را یکی از عوامل زمینهساز فرسایش دندانی میداند، بهخصوص زمانی که برگشت محتویات معده مزمن باشد.
نشانههای احتمالی فرسایش دندان شامل موارد زیر هستند:
- حساسیت به سرما، گرما یا شیرینی
- صاف و براقشدن غیرطبیعی سطح دندان
- زردتر دیدهشدن دندان
- نازک یا شفافشدن لبه دندانها
- تغییر شکل سطح دندان
- لبپرشدن یا سایش آسانتر
این تغییرات معمولاً با یک یا دو نوبت ترش کردن ایجاد نمیشوند و بیشتر با تماس مکرر و طولانیمدت اسید ارتباط دارند.
بعد از آمدن اسید در دهان چه کنیم؟
اگر اسید یا محتویات معده وارد دهان شد:
- در وضعیت نشسته یا ایستاده باقی بمانید.
- دهان را با آب معمولی بشویید.
- مایع را قورت ندهید و در صورت نیاز بیرون بریزید.
- بلافاصله دراز نکشید.
- غذای بیشتری به معده اضافه نکنید.
- چند جرعه کوچک آب بنوشید، نه چند لیوان پشتسرهم.
- اگر داروی بدون نسخه مناسب و بدون منع مصرف دارید، فقط مطابق بروشور مصرف کنید.
پس از تماس اسید با دندانها بهتر است فوراً و با فشار زیاد مسواک نزنید؛ زیرا مینا ممکن است موقتاً نرمتر شده باشد. انجمن دندانپزشکی آمریکا توصیه میکند ابتدا دهان با آب شسته شود و مسواکزدن بلافاصله پس از تماس اسیدی انجام نشود.
استفاده مکرر از محلول جوش شیرین برای نوشیدن توصیه نمیشود. توصیه دندانپزشکی درباره دهانشویه رقیق پس از استفراغ با خوردن جوش شیرین برای درمان رفلاکس متفاوت است.
برای پایینبردن اسید از گلو چه کنیم؟
در لحظه بروز ترش کردن میتوان:
- صاف نشست یا ایستاد؛
- از خمشدن خودداری کرد؛
- لباس تنگ را شل کرد؛
- چند بار بهآرامی بزاق را بلعید؛
- چند جرعه آب نوشید؛
- از خوردن وعده یا نوشیدنی حجیم خودداری کرد.
بزاق و حرکات طبیعی مری به بازگرداندن مواد به معده و کاهش اسیدیته کمک میکنند. اگر این اتفاق مکرر است، کنترل بیماری زمینهای از اقدامات موقتی مهمتر است.
چه کارهایی ممکن است ترش کردن را بدتر کنند؟
پس از بالاآمدن اسید بهتر است از موارد زیر خودداری شود:
- درازکشیدن
- خمشدن از کمر
- خوردن غذای بیشتر
- نوشیدن حجم زیاد مایعات
- مصرف نوشابه گازدار
- نوشیدن سرکه یا آبلیمو
- خوردن عرق نعناع
- مصرف خودسرانه جوش شیرین
- ورزش شدید شکمی
- تلاش برای ایجاد استفراغ
این اقدامات ممکن است معده را پُرتر، فشار داخل شکم را بیشتر یا گلو و مری را تحریک کنند. فاصله حداقل سهساعته میان وعده شب و خواب، بالا آوردن بالاتنه و پرهیز از محرک شخصی میتوانند در کاهش رفلاکس شبانه کمککننده باشند.
آیا ترش کردن گاهبهگاه طبیعی است؟
رفلاکس و ترش کردن گاهبهگاه، بهخصوص پس از غذای سنگین، ممکن است در افراد سالم نیز رخ دهند. یک نوبت ترش کردن الزاماً به معنی بیماری مزمن نیست.
این وضعیت زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که:
- مرتب تکرار شود؛
- خواب را مختل کند؛
- نیاز مکرر به دارو ایجاد کند؛
- تا گلو و دهان بالا بیاید؛
- باعث سرفه یا گرفتگی صدای مداوم شود؛
- با مشکل بلع همراه باشد؛
- با مراقبتهای معمول بهتر نشود.
NIDDK توصیه میکند افرادی که احتمال میدهند GERD دارند یا با تغییرات معمول و داروهای بدون نسخه بهتر نمیشوند، برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنند.
آیا ترش کردن زیاد خطرناک است؟
ترش کردن بهخودیخود معمولاً وضعیت اورژانسی نیست، اما تکرار طولانیمدت آن ممکن است نشاندهنده بیماری رفلاکس باشد. تماس مکرر محتویات معده با مری میتواند در بعضی افراد باعث التهاب مری، زخم، تنگی یا تغییرات دیگری شود.
رسیدن مکرر اسید به دهان نیز میتواند خطر فرسایش مینای دندان را افزایش دهد. وجود ترش کردن شدید بهتنهایی شدت آسیب مری را مشخص نمیکند؛ ممکن است فردی علائم زیادی داشته باشد اما آسیب کمی دیده شود و فرد دیگری با علائم کمتر دچار التهاب قابلتوجه باشد.
چه زمانی اسید در گلو ممکن است رفلاکس نباشد؟
احساس مایع، ترشی یا غذا در گلو همیشه از GERD ناشی نمیشود. احتمالهای دیگر عبارتاند از:
- نشخوار و برگشت مکرر غذای تازه
- اختلال حرکتی مری
- تنگی یا انسداد مری
- استفراغ یا تهوع
- اختلال بلع
- ترشحات پشت حلق
- بیماریهای دهان و دندان
- خشکی دهان
- بعضی داروها
- عفونت یا التهاب حلق
- اختلال چشایی
اگر غذای جامد مرتب گیر میکند، غذای هضمنشده ساعتها بعد برمیگردد یا برگشت محتویات بلافاصله بعد از هر وعده تکرار میشود، بررسی بیماریهای دیگری غیر از رفلاکس اهمیت دارد.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
مراجعه پزشکی در شرایط زیر مناسب است:
- ترش کردن چند بار در هفته تکرار میشود.
- اسید مرتب تا گلو یا دهان بالا میآید.
- مشکلات شبانه باعث بیدارشدن میشوند.
- داروهای بدون نسخه مرتب موردنیاز هستند.
- سرفه، گلودرد یا گرفتگی صدا ادامه دارد.
- دندانها حساس یا دچار فرسایش شدهاند.
- مشکلات با اصلاح عادتهای روزانه بهتر نشدهاند.
- علائم جدید یا متفاوت ایجاد شدهاند.
مشکلات حلق و صدا بهتنهایی رفلاکس را ثابت نمیکنند و ممکن است نیاز به بررسی توسط متخصص گوارش، گوش و حلق و بینی یا دندانپزشک داشته باشند.
علائم خطرناک همراه با ترش کردن
در صورت وجود موارد زیر نباید مشکل را فقط به اسید معده نسبت داد:
- درد جدید یا شدید قفسه سینه
- درد همراه با تنگی نفس یا تعریق
- انتشار درد به بازو، فک، گردن یا پشت
- مشکل یا درد هنگام بلع
- گیرکردن غذا
- ناتوانی در بلع آب یا بزاق
- استفراغ خونی
- استفراغ شبیه تفاله قهوه
- مدفوع سیاه و قیری
- کاهش وزن ناخواسته
- استفراغ مداوم
- ضعف شدید، سرگیجه یا غش
- خفگی یا تنگی نفس شدید
درد قفسه سینه ممکن است منشأ قلبی داشته باشد و همیشه نمیتوان آن را در خانه از سوزش رفلاکس تشخیص داد. اختلال بلع، خونریزی و کاهش وزن نیز از علائمی هستند که به بررسی سریعتر نیاز دارند.
پرسشهای متداول درباره اسید معده در گلو
چرا گاهی اوقات اسید معده وارد دهان میشود؟
زیرا محتویات معده از سد میان معده و مری عبور کرده، از مری بالا آمده و به گلو یا دهان رسیده است. پُربودن معده، درازکشیدن و بعضی شرایط دیگر میتوانند احتمال این اتفاق را بیشتر کنند.
ترش کردن یعنی رفلاکس داریم؟
ترش کردن معمولاً یکی از نشانههای رفلاکس است، اما یک نوبت ترش کردن برای تشخیص بیماری GERD کافی نیست. بیماری زمانی مطرح میشود که رفلاکس مشکلات آزاردهنده یا عوارض ایجاد کند.
آیا رفلاکس و ترش کردن یکی هستند؟
خیر. رفلاکس نام حرکت برگشتی محتویات معده است، اما ترش کردن احساس مزه ترش یا بالاآمدن مایع تا گلو و دهان است.
آیا ممکن است رفلاکس داشته باشیم ولی ترش نکنیم؟
بله. رفلاکس ممکن است فقط تا بخش پایین مری برسد یا محتویات آن اسیدی نباشند. در این حالت ممکن است فرد سوزش، درد قفسه سینه یا نشانه دیگری داشته باشد، بدون اینکه مزه ترش احساس کند.
آیا ترش کردن بدون سوزش سر دل ممکن است؟
بله. بعضی افراد فقط برگشت محتویات یا مزه ترش و تلخ دارند و سوزش واضحی تجربه نمیکنند.
چرا اسید معده در گلو میسوزاند؟
پوشش گلو و مری مانند مخاط معده برای تماس مکرر با اسید و آنزیمهای گوارشی طراحی نشده است؛ بنابراین مواد برگشتی میتوانند احساس تحریک یا سوزش ایجاد کنند.
آیا مزه تلخ دهان یعنی صفرا بالا آمده است؟
نه لزوماً. اسید، غذا، داروها، خشکی دهان و رفلاکس معمولی نیز میتوانند مزه تلخ ایجاد کنند. فقط از روی مزه نمیتوان رفلاکس صفرا را تشخیص داد.
آبافتادن دهان هنگام رفلاکس چیست؟
افزایش ناگهانی بزاق همراه با اسید یا مزه ترش، Water Brash نام دارد. بزاق بیشتر به رقیقکردن و پاکسازی اسید کمک میکند.
چرا بعد از آروغ ترش میکنیم؟
هنگام خروج هوای معده، ممکن است مقدار کمی مایع نیز همراه آن وارد مری شود. این احتمال پس از نوشابه گازدار یا وعده حجیم بیشتر است.
بعد از آمدن اسید در دهان مسواک بزنیم؟
بهتر است ابتدا دهان را با آب بشویید و فوراً با فشار زیاد مسواک نزنید؛ زیرا تماس اسیدی میتواند مینا را موقتاً نرمتر کند.
آیا آب اسید معده را از گلو پاک میکند؟
چند جرعه آب ممکن است مزه ترش را کاهش دهد و به پاکسازی مری کمک کند، اما بیماری رفلاکس را درمان نمیکند. نوشیدن حجم زیاد آب نیز ممکن است معده را پُرتر کند.
آیا نوشیدن شیر اسید گلو را خنثی میکند؟
شیر ممکن است موقتاً احساس سوزش را کاهش دهد، اما درمان رفلاکس نیست. شیر پرچرب یا مصرف مقدار زیاد آن ممکن است در بعضی افراد مشکلات را تشدید کند.
چرا هنگام خواب اسید تا دهان میآید؟
درازکشیدن اثر جاذبه را کاهش میدهد و پاکسازی مری هنگام خواب نیز کمتر میشود. خوردن غذا نزدیک خواب میتواند احتمال رفلاکس شبانه را بیشتر کند.
آیا اسید معده باعث بوی بد دهان میشود؟
ممکن است در بعضی افراد نقش داشته باشد، اما بیماریهای دندان و لثه، جرم زبان و خشکی دهان علتهای شایعتری هستند.
آیا اسید معده به دندان آسیب میزند؟
در صورت تماس مکرر، اسید معده میتواند به فرسایش مینای دندان کمک کند. یک یا دو نوبت ترش کردن معمولاً چنین آسیبی ایجاد نمیکند.
جمعبندی
اسید معده در گلو زمانی احساس میشود که بخشی از محتویات معده از مسیر طبیعی خود بازگردد، وارد مری شود و تا حلق یا دهان بالا بیاید. این حالت ممکن است با مزه ترش یا تلخ، سوزش گلو، برگشت مایع، افزایش بزاق و سرفه همراه باشد.
ترش کردن یکی از نشانههای رفلاکس است، اما با خود بیماری رفلاکس تفاوت دارد. رفلاکس نام حرکت برگشتی محتویات است؛ ترش کردن احساسی است که هنگام رسیدن مواد به گلو یا دهان ایجاد میشود. هر رفلاکسی نیز لزوماً اسیدی نیست و مایع برگشتی میتواند شامل غذا، ترشحات معده، آنزیمها و گاز باشد.
بعد از آمدن اسید به دهان بهتر است فرد صاف بماند، دهان را با آب بشوید، غذای بیشتری نخورد و فوراً مسواک نزند. تکرار مداوم ترش کردن، بیدارشدن شبانه، گرفتگی صدای پایدار یا فرسایش دندان نیازمند بررسی است.
درد شدید قفسه سینه، اختلال بلع، گیرکردن غذا، استفراغ خونی، مدفوع سیاه، کاهش وزن و استفراغ مداوم از علائم ساده رفلاکس محسوب نمیشوند و باید سریعتر ارزیابی شوند.
منابع اصلی مقاله
- کالج گوارش آمریکا؛ تعریف برگشت محتویات و تفاوت آن با سوزش سر دل.
- راهنمای بالینی ACG درباره بیماری رفلاکس معده به مری.
- مؤسسه NIDDK؛ علائم رفلاکس و مشکلات دهان، گلو و ریه.
- انجمن دندانپزشکی آمریکا؛ رفلاکس و فرسایش مینای دندان و مراقبت پس از تماس اسیدی.
- راهنمای ACG درباره تمایز برگشت محتویات، اختلالات حرکتی مری و نشخوار.
- مرور تخصصی تشخیص و مدیریت رفلاکس حلقی–حنجرهای.
